الامر عقیب الحظر ، جلسه 1
خلاصه‌ی بحث گذشته
الأمر عقيب الحظر أو توهّمه
تصویر مسئله و اقوال در امر عقیب الحظر
تحریر محل نزاع
نظریه اول: ظهور در اباحه
نظریه دوم: ظهور در وجوب
نظریه سوم: ظهور در استحباب
نظریه چهارم: تبعیت از حکم پیش از نهی
نظریه پنجم: توقف و اجمال
مناقشه بر نظریه اجمال
تنبیه: تفکیک مقام ثبوت از مقام اثبات در ارزیابی نظریه وجوب مطلق
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 45
خلاصه‌ی بحث گذشته
نقد کبرویِ مرحوم روحانی نسبت به «البعث لتحريك الإرادة»
زمینه بحث: استثناء بعث در کلام آخوند و نقد اصفهانی
راه سوم صاحب منتقى: نقد کبرایِ «التكليف لتحريك الإرادة نحو متعلَّقه المعيّن»
تطبیق بر مورد فرد مردّد و کفایتِ تحرّک بدلی
نتیجه‌گیری نهایی: تعلّق تکلیف به «الفرد على البدل» در واجب تخییری
نقد مبنای مرحوم روحانی و نسبت آن با نظریه محقق نائینی
ادعای موافقت با میرزای نائینی و خروج از محلّ نزاع
اشکال اوّل: خروج از محلّ بحث
اشکال دوم: تعلّق اوصاف نفسیّه به مفاهیم بما هی حاکیة عن الخارج
جمع‌بندی نسبت کلام مرحوم روحانی با محقق نائینی و محقق اصفهانی
ارزیابی کلام مرحوم روحانی در بعث و اراده
نسبت با مبنای خطابات قانونیه امام خمینی
تحریکِ عبد بدون اراده معیّن معقول نیست
بازگشت به همان محلّ نزاع بدون برهان جدید
رجحان مبنای اصفهانی در نقد ریشه‌ای نظریات فرد مردّد
جمع‌بندی نهایی اقوال در مسئله «فرد مردّد»
نظریه اول: معقولیت ثبوتیِ «فرد مردّد»
نظریه دوم: امتناع مطلقِ «فرد مردّد» (مبنای محقق اصفهانی)
نمونه فقهی: استصحاب «بیع مردّد بین الجواز و اللزوم»
نظریه محقق حائری: جمع میان امتناع عقلی و ثبوت اعتباریِ «فرد مردّد»
از حیث ثبوت حقیقی و فلسفی
از حیث ثبوت اعتباری و جعلی
نسبت مبنای حائری با کلمات شیخ انصاری
تأیید دوگانه امام خمینی: امتناع عقلی و ثبوت اعتباری
تمایز این مبنا از «جامع انتزاعی» و نسبت آن با احدهما المصداقی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 59
خلاصه‌ی بحث گذشته
بررسی مبنایی «نیاز حکم به مکلف»
تبیین و نقد ادله‌ی قول مشهور (نیاز ذاتی حکم به مکلف)
اشکال مبنایی بر این استدلال
بررسی تفصیلی مبانی چهارگانه‌ی حقیقت حکم در پرتو نقد فوق
مبنای اول: حکم به معنای اراده‌ی تشریعیه
مبنای دوم: حکم به معنای طلب انشائی
مبنای سوم: حکم به معنای بعث و تحریک
مبنای چهارم: حکم به معنای اعتبار بر ذمه‌ی المکلف
تبیین مبنا و لوازم «خطابات قانونیه» به عنوان نظریه‌ی جایگزین
لوازم و نتایج مهم این نظریه
بازگشت به مسئله واجب کفایی: نتیجه‌گیری نهایی
رأی مختار
پاورقی
منابع
قاعده لاضرر ، جلسه 6
خلاصه‌ی بحث گذشته
8. روایت عهدنامه نبوی و جایگاه آن در بحث «ضرر»
بررسی اجمالی سند
جایگاه عهدنامه در نظام سیاسی اسلام
بندهای مرتبط با منع اضرار
1. «بِالْمَعْرُوفِ وَ الْقِسْطِ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ»
2. «فَإِنَّهُ لَا يَجُوزُ حَرْبٌ إِلَّا بِإِذْنِ أَهْلِهَا»
3. «الْجَارُ كَالنَّفْسِ غَيْرَ مُضَارٍّ وَ لَا آثِمٍ»
الف) مراد از «الجار»
ب) دلالت بر حرمت اضرار
نسبت روایت با قاعده «لا ضرر»
جمع‌بندی
اصول چهارده‌گانه مستفاد از عهدنامه نبوی
اصل اول: امت واحده بودن مسلمانان
اصل دوم: تقریر موقت عادات قبایل در دیات و دماء
اصل سوم: لزوم فداء اسرا بر اساس «معروف و قسط»
اصل چهارم: حمایت از «مفرح» و لزوم تعاون اجتماعی
اصل پنجم: ید واحده بودن در برابر ظلم و فساد
اصل ششم: عدم قصاص مؤمن به کافر و حرمت نصرت کافر بر مؤمن
اصل هفتم: جواز اجاره و امان از سوی أدنى‌المسلمين
اصل هشتم: عدم جواز حمایت مشرک از مال و جان دشمن
اصل نهم: قصاص قاتل مؤمن و لزوم قیام عمومی علیه او
اصل دهم: منع حمایت از «محدث» و اخلال‌گر
اصل یازدهم: حقوق یهود در چارچوب پیمان
اصل دوازدهم: مسئولیت مشترک دفاع از مدینه
اصل سیزدهم: «الجار كالنفس غير مضارّ و لا آثم»
اصل چهاردهم: مرجعیت پیامبر در حلّ اختلافات
نتیجه
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 6
کلام صاحب جواهر در معنای روایت عبدالملک بن اعین
جایگاه روایت عبدالملک در استدلال صاحب جواهر
احتمالات صاحب جواهر در معنای روایت عبدالملک
1. رخصت امام (علیه السلام) در اقامه نماز جمعه توسط شیعیان
2. حمل «صَلُّوا جَمَاعَةً» بر حضور در نماز جمعه اهل‌تسنن
قرینه بر احتمال دوم: سکوت راوی
3. حضور در نماز جمعه و اقامه نماز ظهر بعد از نماز جمعه
دیدگاه برگزیده در مدلول روایت عبدالملک بن اعین
قرائن بر نفی وجوب تعیینی از روایت
1. توبیخ بر مطلق الترک
2. احتمال حمل «صَلُّوا جماعةً» بر حضور در نماز جمعه اهل سنت
3. جریان قاعده وجوب امتثال واجب تعیینی ولو علی وجه التقیه
بیان اشکال در فرض حضور در نماز جمعه تقیه ای
اشکال لزوم افزودن دو رکعت پس از نماز جمعه عامه
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) ، جلسه 8
مقدمه
زیست عقلانی در اندیشه مهدی حائری
اقتضاءات زیست عقلانی
مهدی حائری دو راه پیش روی انسان می‌گذارد:
یک. تعیین وکیل
نیازمندی به تأسیس حزب
دو. وکالت مشاع
چیستی جامعه در اندیشه مهدی حائری
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 73
خلاصه‌ی بحث گذشته
نظریهٔ محقق نائینی و مبنای صاحب «منتقى» در فرعِ دو متیمّم
تصویر اجمالی مبنای محقق نائینی در واجب کفایی
اشکال صاحب «منتقى» بر تصویرِ «وجوب الحیازة» در کلام محقق نائینی
تحلیل وجوب وضو و نحوۀ اشتراط در کلام صاحب «منتقى»
نقد بر ادخال «امر بالحیازة» در تحلیلِ مسأله
اشکالات صاحب «منتقى الأصول» بر مبنای آیت‌الله خویی
نفیِ ملازمهٔ مطلق میان بطلان تیمّم و وجوب وضو
نقدِ کشفِ «عدم قدرت» برای غیرِ سابق
جمع‌بندی و تحقیق در مساله
تأیید نقد صاحب «منتقى» بر آیت‌الله خویی در مسألهٔ کشف عدم قدرت
نسبت بحث با تزاحم و تعدد خطابات
رأی مختار در فرعِ دو متیمّم
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 67
خلاصه جلسه گذشته
تفسیر «صلاة الوسطی» در روایات به نماز ظهر
بیان استدلال بر اساس روایات
وجه ضمیمه روایات در استدلال حائری
اشکالات مطرح شده نسبت به استدلال
اشکال نخست: عدم تصریح به نماز جمعه در تفسیر «صلاة الوسطی»
ارزیابی اشکال
اشکال دوم: ارشادی بودن امر در آیه
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 15
مقدمه
نسبتسنجی نظریه مالکیت مشاع و نظریه قرارداد جمعی
معیار اعتبار رأی اکثریت
پاسخ حائری به منشأ اولویت اکثریت بر اقلیت