واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 53
خلاصه‌ی بحث گذشته
نظریه امام خمینی در تخییر بین اقل و اکثر
نقطه‌ی عزیمت امام خمینی: تنقیح محلّ نزاع
تقسیم نخست: تدریجیّات و دفعیّات
تقسیم دوم: وحدت غرض و تعدّد غرض
سوم: تزاحم و عدم تزاحم بین الغرضین
حکم امام خمینی در اقل و اکثر تدریجی
نظریه‌ی آیت‌الله بروجردی در امکان تخییر بین اقل و اکثر تدریجی
نقل کلام در مناهج الأصول
تقریر مفصل در لمحات الأصول
مورد اوّل: طبیعت واحده‌ی مشکّکه
مورد دوم: تحصیلِ عنوانِ ثانوی واحد توسط اقل و اکثر
ردّ امام خمینی بر مبنای محقق بروجردی
نکته‌ی مبنایی در کلام محقق اصفهانی: تشکیک و اعتباریات
وحدت و تعدّد غرض در کلام اصفهانی
نسبت با کلام آخوند خراسانی
امکان یا استحاله ثبوتی در تدریجیّات بر اساس مبنای محقق اصفهانی
تحلیل نهایی امام خمینی در اقل و اکثر دفعی
فرضِ غرضِ واحد
فرضِ تعدّد غرض و تزاحم یا مبغوضیتِ جمع
فرضِ تعدّد غرض بدون تزاحم و بدون مبغوضیت جمع
نسبت این تحلیل با مبنای محقق اصفهانی
نقد مبنای امام خمینی در تخییر بین اقلّ و اکثر
مبنای امام در وجوب تخییریِ متباینات
تفاوت روش در بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
امکان تعمیم مبنای اعتباریِ امام به اقلّ و اکثر
تأیید عرفی: تخییر بین اقل و اکثر در محاورات عقلا
نقطه‌ی اشتراک و گامِ فراتر
نمونه‌ای از نقش اعتبار شارع در تعیین وحدت و کثرت
نتیجه‌ی مختار
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 69
خلاصه‌ی بحث گذشته
تحقیق مرحوم آیت‌الله فاضل لنکرانی در اقسام واجب کفایی
اصل مبنا: یک‌دست نبودن واجبات کفایی
قسم اوّل: طبیعتِ غیرقابلِ تکرار
نقد مبنای محقق بروجردی (مباشرت/عدم مباشرت)
دو راه حل معقول در قسم اوّل
راه اوّل: تشبیه به واجب تخییری در ناحیه‌ی مكلّف
راه دوم: اطلاق در عینی و تقیید در کفایی (مبنای آخوند)
قسم دوم: طبیعتِ قابل تکرار، با کفایتِ یک فرد در تحصیل غرض
نقد مبنای «صرف الوجود مكلف»
نقد مبنای محقق بروجردی در این قسم
قسم سوم: طبیعتِ قابل تکرار و صرف الوجود طبیعت
تأثیر مبنای خطابات قانونیه بر تحلیل واجب کفایی
تفسیر بدیل: واجب کفایی به‌مثابه‌ی وجوب بر «صرف وجودِ فعل»
بازنگری در ارکان تکلیف و نقد مبنای محقق اصفهانی
1- قیاسِ تشریع به تکوین
2- امکان تحقّق غرض شارع با فعل، ولو بلا مباشرتِ انسانی
نظریه‌ی سوم در تحلیل وجوب کفایی و نقد شهید صدر
عموم بدلی در ناحیه متعلق و در ناحیه مکلف
چهار احتمال در «تكليف أحد المكلّفين» و ابطال آن‌ها
1- تشغيل ذمة عنوان «أحد المكلّفين»
2- تشغيل ذمة كلّ فرد، بما أنّه مصداقٌ لعنوان «أحد»
3- تشغيل ذمة أحدٍ معيّنٍ تعييناً
4- تشغيل ذمة أحدهم المُردَّد
بررسی کلام شهید صدر
ثمرات مبنای امام و مرحوم آیت‌الله فاضل در خصائص واجب کفایی
امتثالِ همگان در فرضِ فعلِ همگان
سقوط وجوبِ دیگران به فعلِ یک نفر
تنها خصیصه‌ی مستقر: عصیانِ جمیع در فرضِ ترکِ جمعی
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 14
مقدمه
مردم و انتخاب حاکم
تأکید بر حکومت نمایندگی
تأملی بر مالکیت بشر و حق حکومت
پیدایش مرز و سرزمین
آیات قرآن و مسأله مرز
نماز جمعه ، جلسه 2
روشهای اثبات وجوب تخییری نماز جمعه در عصر غیبت
1. فقدان شرط اقامه نماز جمعه توسط امام معصوم یا منصوب از جانب ایشان
2. روش آیت الله خویی؛ رفع ید از ظهور ادله در وجوب تعیینی به واسطه قرائن
قرائن رفع ید از ظهور
3. روش آیت الله بروجردی
روایات مورد استدلال به عنوان ادله وجوب تعیینی
1. روایت عبدالملک بن اعین
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 3
ارزیابی توثیق عبدالملک بن اعین
کفایت ظن به وثاقت طبق دیدگاه برگزیده در حجیت قول رجالی
بررسی طعن به عبدالملک بن اعین
ارزیابی تاثیر نقل اصحاب اجماع در توثیق روای
اشکال دوم: تردید در انتساب عبارت «يعني صلاة الجمعة» به امام (علیه‌السلام)
پاسخ محقق حائری
ظهور روایت در نماز جمعه
اشکال سوم: احتمال اختصاص روایت به نماز جمعه مأذون از سوی امام
پاسخ محقق حائری
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 62
خلاصه‌ی بحث گذشته
امکان ثبوتی تعلّق تکلیف به «مجموع من حیث المجموع» و نسبت آن با واجبات اجتماعی
شواهد قرآنی بر تکلیف جمعی: «قوم» و «أمّة» به‌عنوان موضوع
نقد مبنای آیت‌الله بروجردی در نفیِ مکلَّف بودن مجموع
تفکیک دو تقسیم: فردی/اجتماعی و عینی/کفایی
مقام اثبات در واجب کفایی: نظریهٔ «مجموع المکلَّفین من حیث المجموع»
تقریر کلام آیت‌الله خویی
تحلیل کلام مرحوم آیت‌الله فاضل لنکرانی
احتمال اول: مجموع یعنی جمیع
احتمال دوم: مجموع، همان ظرفِ فاعل؛ عدم خروج از دایرهٔ مجموع
احتمال سوم: لزومِ صدور فعل واحد از همهٔ مکلّفین
جمع‌بندی در مقام اثبات
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 64
خلاصه‌ی بحث گذشته
ارزیابی نهایی مبنای «عموم استغراقی» در واجب کفایی و نقد اشکالات محقق خویی
وحدت غرض و نسبت آن با وحدت خطاب
ارزیابی تصویر «تزاحم در مقام جعل» و اشکالات سه‌گانهٔ محقق خویی
نقد ملازمهٔ میانِ «تعدد غرض و تزاحم در جعل»
جمع‌بندی
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 10
مقدمه
ارتکاز عقلا و شخصیت حقوقی
مستند تبعیت اقلیت از اکثریت
گستره آیه نفی سبیل
جایگاه اکثریت و کثرت در فقه
قاعده لاضرر ، جلسه 4
خلاصه‌ی بحث گذشته
آیات ضرر و نسبت آن با قاعده «لا ضرر»
حرمت اضرار در وصیت و دلالت «غَيْرَ مُضَارٍّ»
روایات «عدم جواز الجور فی الوصیة»
ظهور «غَيْرَ مُضَارٍّ» در حکم تکلیفی و استظهار حکم وضعی بالالتزام
تسری ملاک «غیر مضارّ» به وقف، هبه و سایر تصرفات مالی
آیه «غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ» و تکلیف ضرری نسبت به نفس
معنای «أُولِي الضَّرَر» و جهت دلالت آیه
ضرر به‌عنوان مانعِ وجوب و استظهار به اولویت
نکته‌ای در سیاق آیه و استظهار بعدِ تکلیفی
گستره‌ی مفهوم ضرر در آیه
جمع‌بندی قرآنی و بحث «اصل تشریع» و «اطلاقات»
نتیجه نهائی
2. استناد به سنت
اقسام روایات دالّ بر قاعده «لا ضرر»
دسته‌ی اوّل: روایاتِ رفعِ حکم به‌سبب ضرر
دسته‌ی دوم: روایات مشتمل بر عبارت «لا ضرر و لا ضرار»
پاورقی
منابع