واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 45
خلاصهی بحث گذشته
نقد کبرویِ مرحوم روحانی نسبت به «البعث لتحريك الإرادة»
زمینه بحث: استثناء بعث در کلام آخوند و نقد اصفهانی
راه سوم صاحب منتقى: نقد کبرایِ «التكليف لتحريك الإرادة نحو متعلَّقه المعيّن»
تطبیق بر مورد فرد مردّد و کفایتِ تحرّک بدلی
نتیجهگیری نهایی: تعلّق تکلیف به «الفرد على البدل» در واجب تخییری
نقد مبنای مرحوم روحانی و نسبت آن با نظریه محقق نائینی
ادعای موافقت با میرزای نائینی و خروج از محلّ نزاع
اشکال اوّل: خروج از محلّ بحث
اشکال دوم: تعلّق اوصاف نفسیّه به مفاهیم بما هی حاکیة عن الخارج
جمعبندی نسبت کلام مرحوم روحانی با محقق نائینی و محقق اصفهانی
ارزیابی کلام مرحوم روحانی در بعث و اراده
نسبت با مبنای خطابات قانونیه امام خمینی
تحریکِ عبد بدون اراده معیّن معقول نیست
بازگشت به همان محلّ نزاع بدون برهان جدید
رجحان مبنای اصفهانی در نقد ریشهای نظریات فرد مردّد
جمعبندی نهایی اقوال در مسئله «فرد مردّد»
نظریه اول: معقولیت ثبوتیِ «فرد مردّد»
نظریه دوم: امتناع مطلقِ «فرد مردّد» (مبنای محقق اصفهانی)
نمونه فقهی: استصحاب «بیع مردّد بین الجواز و اللزوم»
نظریه محقق حائری: جمع میان امتناع عقلی و ثبوت اعتباریِ «فرد مردّد»
از حیث ثبوت حقیقی و فلسفی
از حیث ثبوت اعتباری و جعلی
نسبت مبنای حائری با کلمات شیخ انصاری
تأیید دوگانه امام خمینی: امتناع عقلی و ثبوت اعتباری
تمایز این مبنا از «جامع انتزاعی» و نسبت آن با احدهما المصداقی
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 65
خلاصه جلسه گذشته
اشکالات مرحوم حائری به ادله هفدهم تا بیست و پنجم
اشکال سوم: احتمال صدور روایات بر اساس ادبیات عامه
نقد اشکال سوم: نقش شرایط و عصر صدور روایت در بیان مقامات امام (ع)
ملاحظه تاریخی درباره کتمان مقامات ائمه
اشکال چهارم: عدم دلالت روایات بر شرطیت
اشکال پنجم: بررسی دلالت تعبیر «الجمعة لنا»
نقد اشکال پنجم با توجه به تقابل در روایات
اشکال ششم: تفسیر روایات بر اساس فرد اکمل
نقد اشکال ششم و بررسی ظهور الفاظ
اشکال هفتم: بررسی کفایت غیر امام معصوم در صدق عنوان «امام»
ابهام در عبارت «و لا یتوقف علی اثبات النیابة»
اشکال هشتم: استدلال بر اساس مفهوم و نفی اطلاق مفهوم
نقد اشکال هشتم با توجه به استدلال به منطوق روایات
جمعبندی نهایی ادله اثبات شرطیت امام معصوم (ع) در نماز جمعه
بحث از ادله وجوب تعیینی نماز جمعه در عصر غیبت
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 10
خلاصه مباحث قبل
توهم ترجیح اخلاق بر فقه
توهم ترجیح اخلاق بر احکام اجتماعی اسلام
اخلاقی بودنِ فقه
رابطه دین، فقه و اخلاق؛
نمونههای عینی تفاوت تمایز اخلاق و فقه
1. حق والدین از منظر فقه و اخلاق
2. وجوب جهاد با نفس
3. کسب صفات حمیدهی اخلاقی؛
اخلاق و مستحبات
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 56
خلاصهی بحث گذشته
ضرورت فرض ثبوت مکلف در خطاب از منظر محقق اصفهانی
نظریه «خطابات قانونیه» و ضرورت وجود مکلف در خطابات
تمایز اعتبار از تکوین
تاملی در نسبت فعل و مکلف
نتیجهگیری
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 59
خلاصهی بحث گذشته
بررسی مبنایی «نیاز حکم به مکلف»
تبیین و نقد ادلهی قول مشهور (نیاز ذاتی حکم به مکلف)
اشکال مبنایی بر این استدلال
بررسی تفصیلی مبانی چهارگانهی حقیقت حکم در پرتو نقد فوق
مبنای اول: حکم به معنای ارادهی تشریعیه
مبنای دوم: حکم به معنای طلب انشائی
مبنای سوم: حکم به معنای بعث و تحریک
مبنای چهارم: حکم به معنای اعتبار بر ذمهی المکلف
تبیین مبنا و لوازم «خطابات قانونیه» به عنوان نظریهی جایگزین
لوازم و نتایج مهم این نظریه
بازگشت به مسئله واجب کفایی: نتیجهگیری نهایی
رأی مختار
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 15
مقدمه
نکات تعریف فلسفی
تربیت در اصطلاح دینی
تربیت از منظر روانشناسی
تربیت در اندیشه شهید مطهری ره
تربیت مثبت و تربیت منفی
قید اعتدال در تربیت
تربیت در اندیشه علامه طباطبائی ره
جمع بندی معنای اصطلاحی
تحلیل بعضی از تعاریف تربیت
تعریف اول
تعریف دوم
تربیت فردی و تربیت اجتماعی
پاورقی
نماز جمعه ، جلسه 73
خلاصه جلسه گذشته
جمع بندی دیدگاه ها در مدلول صحیحه منصور بن حازم
دیدگاه برگزیده در مدلول روایت منصور بن حازم
پاسخ به یک شبهه
نقد تشبیه مرحوم حائری
پذیرش ملاک تقیه نوعی در جعل احکام اولیه
طائفه دوم: روایات دال بر اصل وجوب نماز جمعه
روایت سوم: روایت نبوی (ص) در ضمن خطبه
دیدگاه مرحوم بروجردی
دیدگاه مرحوم حائری
دیدگاه برگزیده
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 73
خلاصهی بحث گذشته
نظریهٔ محقق نائینی و مبنای صاحب «منتقى» در فرعِ دو متیمّم
تصویر اجمالی مبنای محقق نائینی در واجب کفایی
اشکال صاحب «منتقى» بر تصویرِ «وجوب الحیازة» در کلام محقق نائینی
تحلیل وجوب وضو و نحوۀ اشتراط در کلام صاحب «منتقى»
نقد بر ادخال «امر بالحیازة» در تحلیلِ مسأله
اشکالات صاحب «منتقى الأصول» بر مبنای آیتالله خویی
نفیِ ملازمهٔ مطلق میان بطلان تیمّم و وجوب وضو
نقدِ کشفِ «عدم قدرت» برای غیرِ سابق
جمعبندی و تحقیق در مساله
تأیید نقد صاحب «منتقى» بر آیتالله خویی در مسألهٔ کشف عدم قدرت
نسبت بحث با تزاحم و تعدد خطابات
رأی مختار در فرعِ دو متیمّم
پاورقی
منابع
قاعده لاضرر ، جلسه 6
خلاصهی بحث گذشته
8. روایت عهدنامه نبوی و جایگاه آن در بحث «ضرر»
بررسی اجمالی سند
جایگاه عهدنامه در نظام سیاسی اسلام
بندهای مرتبط با منع اضرار
1. «بِالْمَعْرُوفِ وَ الْقِسْطِ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ»
2. «فَإِنَّهُ لَا يَجُوزُ حَرْبٌ إِلَّا بِإِذْنِ أَهْلِهَا»
3. «الْجَارُ كَالنَّفْسِ غَيْرَ مُضَارٍّ وَ لَا آثِمٍ»
الف) مراد از «الجار»
ب) دلالت بر حرمت اضرار
نسبت روایت با قاعده «لا ضرر»
جمعبندی
اصول چهاردهگانه مستفاد از عهدنامه نبوی
اصل اول: امت واحده بودن مسلمانان
اصل دوم: تقریر موقت عادات قبایل در دیات و دماء
اصل سوم: لزوم فداء اسرا بر اساس «معروف و قسط»
اصل چهارم: حمایت از «مفرح» و لزوم تعاون اجتماعی
اصل پنجم: ید واحده بودن در برابر ظلم و فساد
اصل ششم: عدم قصاص مؤمن به کافر و حرمت نصرت کافر بر مؤمن
اصل هفتم: جواز اجاره و امان از سوی أدنىالمسلمين
اصل هشتم: عدم جواز حمایت مشرک از مال و جان دشمن
اصل نهم: قصاص قاتل مؤمن و لزوم قیام عمومی علیه او
اصل دهم: منع حمایت از «محدث» و اخلالگر
اصل یازدهم: حقوق یهود در چارچوب پیمان
اصل دوازدهم: مسئولیت مشترک دفاع از مدینه
اصل سیزدهم: «الجار كالنفس غير مضارّ و لا آثم»
اصل چهاردهم: مرجعیت پیامبر در حلّ اختلافات
نتیجه
پاورقی
منابع