فقه تربیت ، جلسه 9
خلاصه مباحث قبل
ثواب و عقاب در اخلاق
تعارض احکام فقه با اخلاق
نمونه‌ای از شبهه تعارض فقه و اخلاق
نمونه‌ی دیگر از شبهه تعارض فقه و اخلاق
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 30
خلاصه‌ی بحث گذشته
نظریه سوم: تقریر آخوند خراسانی
صورت اول: تخییر عقلی در فرضِ غرضِ واحد و کشفِ جامعِ حقیقی
مبانی و لوازم نظریه
ادله نظریه
صورت دوم: تعددِ اغراض و «سنخٌ من الوجوب» در واجب تخییری
عبارت محوری و دو قرائت ممکن
مبانی و لوازم نظریه
تقریر نظریه آخوند: «سنخٌ من الوجوب» در فرضِ تعدد اغراض
تحلیل مرحوم روحانی: برزخی میان وجوب تعیینی و استحباب
نقدی بر کلام مرحوم روحانی
پاسخ به دو ابهام در کلام آخوند خراسانی
۱- ردّ «أحدهما لا بعینه» مفهوماً و مصداقاً
۲- مقصود از «ولا كلّ واحدٍ منهما تعيينا مع السقوط بفعل الآخر»
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 15
مقدمه
نکات تعریف فلسفی
تربیت در اصطلاح دینی
تربیت از منظر روانشناسی
تربیت در اندیشه شهید مطهری ره
تربیت مثبت و تربیت منفی
قید اعتدال در تربیت
تربیت در اندیشه علامه طباطبائی ره
جمع بندی معنای اصطلاحی
تحلیل بعضی از تعاریف تربیت
تعریف اول
تعریف دوم
تربیت فردی و تربیت اجتماعی
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 47
خلاصه‌ی بحث گذشته
تفکیک احکام عقلی و اعتباری و سرنوشت «فرد مردّد» در واجب تخییری
تفکیک احکام عقلیّه و امور اعتباریّه
تأکید امام خمینی بر تفکیک تکوین و تشریع
سرنوشت «فرد مردّد» در پرتو این تفکیک
مختار نهایی در واجب تخییری بر مبنای امام خمینی(قدّس‌سرّه)
اصالة الإطلاق در شک میان واجب تعیینی و تخییری
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 68
خلاصه جلسه گذشته
استدلال به آیات بر وجوب تعیینی نماز جمعه در عصر غیبت
دیدگاه فقها در مدلول روایات
طائفه اوّل: روایات ناظر به تعداد فرائض
صحیحه زراره
دلالت روایت بر وجوب تعیینی
اشکال اول مرحوم بروجردی بر استدلال: دلالت روایت بر وجوب حضور پس از انعقاد
موید اول: استثنا نُه گروه در روایت
موید دوم: خصوصیت «من کان علی راس فرسخین» در استثنا
موید سوم: عبارت «فَرَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي جَمَاعَةٍ»
دیدگاه مرحوم حائری در پاسخ به اشکالات به استدلال به روایت
عدم دخالت قید «فی جماعة» در اصل دلالت
نقد تفسیر «جماعة» به معنای حضور امام
استدلال به جمله‌ی «مَنْ كَانَ عَلَى رَأْسِ فَرْسَخَيْنِ»
نقد دیدگاه آقای حائری
پاورقی
منابع
قاعده لاضرر ، جلسه 3
خلاصه‌ی بحث گذشته
عدم کفایت آیهٔ «وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا» برای اثبات قاعدهٔ عام «لا ضرر»
صحیحهٔ بزنطی و تعیین مصداقِ «هٰذَا الضِّرَار»
آیهٔ «لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا» و دلالت آن بر حرمتِ اضرار به غیر
سیاق آیه و ساختار آن
نهی مستقیم از اضرار به غیر
نسبت آیه با ضرر به نفس
شأن نزول آیه و تأییدِ معنای اضرار به غیر
آیه «وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ»
آیه «وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ»
نهی از اضرار برای تضییق
الغای خصوصیت و دلالت بر منع اضرار
تعبیر «غَيْرَ مُضَارٍّ» در آیهٔ میراث
وصیتِ ضرری و دَینِ ضرری
الغای خصوصیت به ورای وصیت و دَین
جمع‌بندی: از آیات ضرر تا قاعدهٔ «لا ضرر»
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 62
خلاصه جلسه گذشته
بررسی دلیل هفدهم تا بیست و پنجم
دلیل هفدهم: روایت امیرالمومنین (ع) از دعائم الاسلام
دلیل هجدهم: روایت امیرالمومنین(ع) از اشعثیات
دلیل نوزدهم: مرسله اختصاص جمعه و جماعه از رساله فاضل بن عصفور
دلیل بیستم: مرسله اختصاص مناصب از رساله فاضل بن عصفور
دلیل بیست و یکم: حدیث نبوی مشهور
دلیل بیست و دوم: روایت دیگری از امیرالمومنین (ع) در اشعثیات
دلیل بیست و سوم: روایتی از امیرالمومنین (ع) در اشعثیات
دلیل بیست و چهارم: حکم نماز جمعه در زمان غیبت در اشعثیات
دلیل بیست و پنجم: روایت امام صادق (ع) در دعائم الاسلام
اعتبار کتاب دعائم الاسلام
1. معرفی کتاب
2. بحث پیرامون مذهب مؤلف
الف) شواهدی از محتوای کتاب در امامی بودن مولف
ب) نظر علمای رجال
ج) شهادت مولف در کتاب
3. اعتبار سنجی مولف
اختلافات فقهی روایات دعائم با مبانی امامیه
نسخه اولیه کتاب دعائم الاسلام
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 32
خلاصه‌ی بحث گذشته
نقد صورتِ وحدتِ غرض نزد آخوند؛ عدم کشفِ وحدتِ نوعی از جامعِ واحدِ متعلق
برهان محقق اصفهانی بر قاعده الواحد و دفعِ «تخصص بلا مخصص»
سنخیّت و نفیِ لزومِ جامعِ ماهوی
تحدید جریان سنخیّت و قاعده الواحد؛ انکار عمومیت فلسفی و استناد قرآنی
سنخیّت: محدود به علل طبیعی، نه مطلقِ علیت
استناد قرآنی: نسبت اضداد به جعلِ تکوینیِ الهی
تحدید دایره سنخیّت و نسبت آن با صفاتِ فعلِ الهی
نتیجه نهایی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 43
خلاصه‌ی بحث گذشته
نقد محقق اصفهانی بر استثناء «بعث» در کلام محقق خراسانی
مناقشه محقق اصفهانی: عدم اختصاص مشکل به «غایت بعث»
تعمیم تحلیل به اراده تکوینی و تشریعی و ربط آن با شوق
ارزیابی برهان «عرضی‌بودنِ حکم» و پاسخ‌های سه‌گانه از منظر محقق اصفهانی
تقریر برهان مبتنی بر عرضی‌بودنِ حکم
پاسخ‌های سه‌گانه به برهان عرضیت حکم
پاسخ شیخ انصاری: اختصاص قاعده به اعراض متأصّله تکوینیه
پاسخ نقضیِ آخوند: تمسّک به علم اجمالی
پاسخ نائینی: تفصیل میان اراده تکوینی و اراده تشریعی
جمع‌بندی موضع محقق اصفهانی
جمع‌بندی مبنای نهایی محقق اصفهانی در امتناع مطلق «فرد مردّد»
مبنای نهایی: امتناع تعلّق هر صفتی به فرد مردّد
تمایز مبنای اصفهانی از استدلالِ مبتنی بر عرضی‌بودن حکم
آثار فقهی و اصولی امتناعِ مطلقِ فرد مردّد
تفکیک میان «جامع معیّن» و «فرد مردّد»
شمول مبنا نسبت به علم، اراده و بعث
وجه نخست: استناد به کلام شیخ اعظم در «بیع صاعٍ من صُبرة» و مبنای خفیف‌المؤونة بودن اعتبار
وجه دوم: استثناء بعث از صفات اعتباریِ قابل تعلّق به فرد مردّد در کلام آخوند خراسانی
تقریر منتقى الأصول از دو برهان محقق اصفهانی بر امتناع «فرد مردّد»
وجه سوم منتقى: نیاز عرض به محلّ و عدم واقعیتِ فرد مردّد
نقدی بر تقریر مرحوم روحانی از دلیل اول محقق اصفهانی
وجه چهارم منتقى: قوام صفات تعلّقیه به متعلَّق و لزوم انقلاب میان معیّن و مردّد
نقدی بر تقریر مرحوم روحانی از دلیل دوم محقق اصفهانی
پاورقی
منابع