واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 29
خلاصهی بحث گذشته
جمعبندی تقریر محقق اصفهانی در حقیقتِ واجب تخییری و مختارِ ایشان
صورت پنجم: ارکان و صورتبندی
امور مقدماتی در تحلیل واجب تخییری شرعی؛ تعیین دقیق محل نزاع
تعیین موضوع بحث: تخییرِ مولویِ شرعی
مفروضِ موضوع: تمامیتِ ملاک در هر طرف و تعددِ امر
مرزبندی با تخییر عقلی: نفی ارجاع به قدرِ جامع
تخییری شرعی و نقد مبنای «أمر به أحدهما» نزد محقق خوئی
نقد مبنای «أمر به أحدهما» نزد محقق خوئی
نکته دوم در تحقیق واجب تخییری؛ معیار ثواب و عقاب و نسبت آن با مصلحة التسهیل
ضابطۀ محوری: خطاب، نه ملاک
تقریب راهحل اصفهانی بر مدار مصلحت تسهیل
تذکرات و محلهای ابهام
بازسنجی «مصلحة التسهیل» در تحلیل واجب تخییری و بازگشت به تقریر آخوند
نتیجه پیشنهادی: بازگشت به تقریر آخوند
حقیقت حکم و نسبت آن با غرض
شواهد اصولی مؤید معیار خطاب
اختیار مولوی در جعل ترخیص و نقد انگاره «عبد/مولا» در روششناسی اصول
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 44
خلاصهی بحث گذشته
مبنای مرحوم روحانی در واجب تخییری
مقدّمه نخست: تحلیل مفهومی «الفرد على البدل» به حمل اوّلی و حمل شایع
حمل اوّلی: تردّد در سطحِ ماهیتِ مفهوم
حمل شایع صناعی: تعیّن در میان سایر مفاهیم ذهنی
تشبیه به مثالِ معروفِ «جزئی»
نتیجه مفهومیِ این مقدّمه
مقدّمه دوم: قلمرو تعلّق صفات نفسانی و تبیین «معلوم بالذات»
صفات نفسیه و محلّ تعلّق آنها
تبیین «معلوم بالذات» و «معلوم بالعرض»
برهان بر نفی تعلّقِ مستقیمِ صفت نفسی به خارج
نمونههای تحلیلی برای تقریر مطلب
استنتاج مرحوم روحانی: تعلّق وجوب تخییری به مفهوم «الفرد على البدل» به حمل شایع
عدم لغویت یا بلاموضوعبودنِ صفت
اشکال بر مقدّمه دوم: لزوم مرآتیتِ مفهوم نسبت به خارج
پاسخ صاحب منتقى: انکار لزوم ارتباطِ حقیقی و مرآتی با خارج
اصلِ ارتباط، حقیقی و عینی نیست
ارتباطِ معلوم بالذات با خارج، امری اعتباری است نه شرطِ تعلّق صفت
تأیید با مثالهای قضایای کاذبه و اِخبار مردّد
نتیجه در چهارچوب بحث فرد علیالبدل
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 7
خلاصه مباحث قبل
نقد برخی استدلالات در مورد تعلق تکالیف به امور قلبی
استدلال اول: برهان لمّی
ملاحظات این دلیل
ملاحظه اول
ملاحظه دوم
استدلال دوم: تمسک به علم اجمالی
ملاحظات این دلیل
ملاحظه اول: انحلال علم اجمالی
ملاحظه دوم: انصراف ادله
تمایز فقه و اخلاق
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 54
خلاصهی بحث گذشته
رأی آیتالله خویی در تخییر بین اقل و اکثر و نسبت آن با مبنای امام و محقق نائینی
دو مثال فقهی در تحلیل محقق خویی
جمعبندی فشرده و نکات محوریِ بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
جایگاه تاریخی بحث
مبنای آخوند خراسانی و نقد اساسی بر آن
نقد محقق نائینی، محقق خویی و امام خمینی
صورتبندی نهایی آراء در فرض «اقل لابشرط»
اقل لابشرط و غرض واحد
اقل لابشرط و دو غرض مستقلّ (مبنای امام و اصفهانی)
مبنای محقق خویی در اقل لابشرط
رأی مختار: تحلیل اعتباریِ محض
گام افزوده: تخییر در فرضِ غرض واحد
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 41
مقدّمه: زمینههای طرح بحث شهادت حضرت زهرا(سلاماللهعلیها)
گسترش کمّی و کیفی شعائر فاطمیّه در دوران معاصر
خاستگاه معاصر تشکیک در اصل شهادت
صورت مسئلهی تاریخی و محلّ نزاع
مستندات مظلومیّت حضرت زهرا(سلاماللهعلیها) در منابع اهلسنّت
کیفیت بیعت با امیرالمؤمنین(علیهالسلام)
تهدید به آتشزدن و هجوم به بیت فاطمه(سلاماللهعلیها)
شهادت به سخط حضرت فاطمه(سلاماللهعلیها) نسبت به خلفا
احتجاجات حقضیّهی «دوات و قلم» (رزیّة یوم الخمیس)ضرت زهرا(سلاماللهعلیها) در بستر بیماری
جمعبندی: لزوم تبیین حقایق و پرهیز از سکوت
واکنش به مناظرهی اخیر و تبیین خطای روششناختی
اصرار بر «الهیاتیکردن» مسئلهای تاریخی
جایگاه صبر امیرالمؤمنین(علیهالسلام) و نسبت آن با واقعهی هجوم
نقد جهل به مباحث «خبر واحد» و حجیت آن
آفت غرور علمی و توهین به جامعهی شیعه
آثار مثبت مناظره و تبیین حدود وحدت و گفتوگو
جمع میان وحدت اسلامی و بیان حقایق تاریخی
هویّت فاطمیّه و ضرورت پاسداشت آن
مشروعیّت اصل مناظره در قرآن و سنّت
استحکام مبانی کلامی شیعه و استقبال از گفتوگو
توصیههایی به خطبا، مدّاحان و جوانان شیعه
پرهیز از تعابیر سخیف و تحریکآمیز
استناد به منابع معتبر در منبر و مدّاحی
تقویت روحیهی تحقیق در میان جوانان و دانشگاهیان
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 57
خلاصهی بحث گذشته
بنیان فلسفی ـ اصولیِ محقق اصفهانی در باب وجوب کفایی
تحلیل حقیقتِ بعث و اراده تشریعیّه
حصر احتمالات در تعیین مکلَّفِ واجب کفایی
احتمال اوّل: الواحد المعیّن
أمّا الواحدُ المعیَّن: فمفروضُ العدم هنا.
احتمال دوم: الواحد المردَّد (أحد الأفراد)
احتمال سوم: «صرفُ الوجود» بهعنوانِ مکلَّفِ واجب کفایی
تفکیکِ «صرف الوجود» فلسفی و اصولی
معنای اصولیِ اوّل: صرف الوجود بهمعنای «ناقض العدم المطلق و العدم الكلّي»
تطبیقِ «صرف الوجود» بر «أوّلُ مَن قام بالفعل»
معنای دوم: صرف الوجود بهمعنای «وجودِ مبهم و مُهمَل از حیث خصوصیات»
معنای سوم: صرف الوجود بهمعنای «لابشرط قسمی»
احتمال چهارم: «المجموع من حیث المجموع»
تفکیک میان مجموع افعال و مجموع اشخاص
تحلیل مثال «رفع الحجر» و فرق آن با واجب کفایی
عدمِ سازگاریِ «امر به مجموع اشخاص» با حقیقتِ واجب کفایی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 30
خلاصهی بحث گذشته
نظریه سوم: تقریر آخوند خراسانی
صورت اول: تخییر عقلی در فرضِ غرضِ واحد و کشفِ جامعِ حقیقی
مبانی و لوازم نظریه
ادله نظریه
صورت دوم: تعددِ اغراض و «سنخٌ من الوجوب» در واجب تخییری
عبارت محوری و دو قرائت ممکن
مبانی و لوازم نظریه
تقریر نظریه آخوند: «سنخٌ من الوجوب» در فرضِ تعدد اغراض
تحلیل مرحوم روحانی: برزخی میان وجوب تعیینی و استحباب
نقدی بر کلام مرحوم روحانی
پاسخ به دو ابهام در کلام آخوند خراسانی
۱- ردّ «أحدهما لا بعینه» مفهوماً و مصداقاً
۲- مقصود از «ولا كلّ واحدٍ منهما تعيينا مع السقوط بفعل الآخر»
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 47
خلاصهی بحث گذشته
تفکیک احکام عقلی و اعتباری و سرنوشت «فرد مردّد» در واجب تخییری
تفکیک احکام عقلیّه و امور اعتباریّه
تأکید امام خمینی بر تفکیک تکوین و تشریع
سرنوشت «فرد مردّد» در پرتو این تفکیک
مختار نهایی در واجب تخییری بر مبنای امام خمینی(قدّسسرّه)
اصالة الإطلاق در شک میان واجب تعیینی و تخییری
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 51
خلاصه جلسه گذشته
دلیل یازدهم: استناد به روایاتی با مضمون «لا جُمُعَةَ إلّا في مِصرٍ»
تقریب استدلال به روایات
دیدگاه مرحوم بروجردی در حمل روایات بر تقیه
نقد مرحوم حائری بر دیدگاه مرحوم بروجردی
1. نکته اجتهادی در تشخیص موارد حمل روایت بر تقیه
2. اشکال صغروی در حمل روایت بر تقیه
ارزیابی اشکال دوم
اشکالات مرحوم حائری به دلیل یازدهم
اشکال اول: ضعف سندی دو روایت
ارزیابی اشکال اول
1. نقد کبروی مدعای حائری
2. نقد صغروی مدعای حائری
پاورقی
منابع